Śląska Sieć Szkół Promujących Zdrowie

Kryteria przynależności do Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie

 

 

Przepisy prawne dotyczące promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej

Postawa prawna edukacji prozdrowotnej i promocji zdrowia

Podstawa programowa: www.metis.pl/aktyprawne/Itemid,453/task,tag/id,3/tag,125/

Ramowe plany nauczania: www.metis.pl/aktyprawne/Itemid,453/task,tag/id,3/tag,136/

Wychowanie fizyczne: www.metis.pl/aktyprawne/Itemid,453/task,tag/id,3/tag,57/

W dniu 23 listopada 2009 r. podpisano Porozumienie o współpracy między Ministrem Edukacji Narodowej, Ministrem Zdrowia i Ministrem Sportu i Turystyki w sprawie promocji zdrowia i profilaktyki dzieci i młodzieży. W treści Porozumienia zapisano m.in.:

  • zapewnienie synergii działań z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki problemów dzieci i młodzieży, które są realizowane przez strony porozumienia w szkołach i placówkach oraz w środowisku lokalnym, w tym podejmowanie działań na rzecz wdrażania programów promujących zdrowie, w tym programu Szkoły dla Zdrowia Europy,
  • upowszechnianie idei sieci szkół promujących zdrowie i wynikających z niej działań na poziomie lokalnym,
  • prowadzenie systemu certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół promujących zdrowie,
  • umożliwienie prezentacji dobrych praktyk i wymiany doświadczeń między szkołami i placówkami oświatowymi w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki problemów dzieci i młodzieży,
  • upowszechnianie wiedzy i doświadczeń z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki problemów dzieci i młodzieży wynikających ze współpracy międzynarodowej,
  • propagowanie podejmowanych działań z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki problemów dzieci i młodzieży w mediach.

 

W załączeniu:

 

 

Warunki wstępne

Szkołę/przedszkole/placówkę, która chce zostać przyjęta do Sieci Szkół Promujących Zdrowie powinna cechować:

  • aktywność na rzecz promocji zdrowia w szkole/przedszkolu/placówce i środowisku lokalnym – działania te zapisane są w misji i wizji szkoły/przedszkola/placówki oraz zawarte w jej dokumentacji,
  • otwartość na zmiany,
  • przekonanie o słuszności idei szkoły promującej zdrowie u dyrektora szkoły/przedszkola/placówki, większości członków rady pedagogicznej oraz rady rodziców,
  • aktywne i twórcze zaangażowanie w edukację prozdrowotną i promocję zdrowia.

Poniżej zamieszczamy szczegółowy opis kryteriów przynależności do Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie zebrany w formie chronologicznej.

 

 

Okres przygotowawczy (minimum 6 miesięcy)

W tym okresie:

  1. Dyrektor szkoły/przedszkola/placówki powołuje szkolnego/przedszkolnego koordynatora (lidera) promocji zdrowia. O zadaniach, statusie i cechach szkolnego/przedszkolnego koordynatora promocji zdrowia może Pani/Pan przeczytać tutaj.
  2. Dyrektor szkoły/przedszkola/placówki powołuje szkolny/przedszkolny zespół promocji zdrowia. O składzie i zadaniach tego zespołu promocji zdrowia może Pani/Pan przeczytać przeczytać tutaj.
  3. Dyrektor szkoły/przedszkola/placówki zgłasza szkołę/przedszkole/placówkę do udziału w projekcie Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.
    Formularz zgłoszeniowy może Pani/Pan znaleźć znaleźć tutaj.
  4. Szkolny/przedszkolny koordynator wraz ze szkolnym/przedszkolnym zespołem uczestniczy w szkoleniach dla koordynatorów organizowanych przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach.
    Harmonogram szkoleń dla koordynatorów i członków zespołu jest publikowana na stronie projektu. Informację o zawieszeniu tego harmonogramu na stronie projektu jest przesyłana placówce pod adres e-mail podany w formularzu zgłoszeniowym.
  5. Szkolny/przedszkolny koordynator przeprowadza zajęcia warsztatowe dla rady pedagogicznej oraz zapoznaje radę rodziców i - w przypadku szkół – samorząd uczniowski z koncepcją, strategią i modelem tworzenia szkoły/przedszkola promującego zdrowie.
  6. Rada pedagogiczna – po konsultacjach z samorządem uczniowskim oraz radą rodziców (jeśli funkcjonują w szkole) – podejmuje uchwałę o przystąpieniu do projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.
  7. Szkoła/przedszkole/placówka podejmuje systemowe działania w zakresie promocji zdrowia – diagnoza, planowanie, realizacja, ewaluacja.
    Działania te powinny być uwzględnione w dokumentacji szkolnej/przedszkolnej/placówki.
  8. W okresie przygotowawczym koordynator wraz ze szkolnym/przedszkolnym zespołem (w oparciu o diagnozę wstępną oraz wiedzę i umiejętności zdobyte podczas szkoleń):
  9. Szkolny/przedszkolny koordynator przedstawia program promocji zdrowia radzie pedagogicznej.
    Rada pedagogiczna w drodze uchwały, po zasięgnięciu opinii rady rodziców zatwierdza ten program do realizacji.

 

 

Okres kandydacki (minimum 1 rok szkolny/2 semestry)

Za datę rozpoczęcia okresu kandydackiego przyjmujemy datę zatwierdzenia szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia przez radę pedagogiczną.

W tym okresie:

  1. Szkoła/przedszkole/placówka składa koordynatorowi wojewódzkiemu:
    • Szkolny/przedszkolny program promocji zdrowia,
    • roczny harmonogram (szczegółowy plan pracy,
    • pisemną deklarację o gotowości przystąpienia społeczności szkolnej/przedszkolnej do projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie, podpisaną przez:
      • dyrektora szkoły/przedszkola/placówki,
      • co najmniej 60 proc. nauczycieli (w tym opiekuna samorządu uczniowskiego),
      • co najmniej 2 przedstawicieli pracowników administracyjno – technicznych,
      • przedstawicieli samorządu uczniowskiego,
      • pielęgniarkę (jeśli pracuje w szkole/przedszkolu/placówce),
      • przewodniczącego rady rodziców.

W sprawie oceny formalnej i merytorycznej przesłanych dokumentów prosimy o kontakt telefoniczny lub e-mailowy po około dwóch tygodniach od ich przesłania.

Dokumentacja projektu

Wszystkie dokumenty dotyczące projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie przesyłane do wojewódzkiego koordynatora powinny zawierać na stronie tytułowej następujące dane:

  • nazwa dokumentu (program na lata..., harmonogram na rok..., raport za rok..., etc.),
  • pełna nazwa szkoły/placówki,
  • dokładny adres z kodem pocztowym,
  • nr telefonu, nr faksu,
  • adres strony www,
  • adres e-mail,
  • imię i nazwisko szkolnego koordynatora (lub osoby do kontaktu w sprawie tego dokumentu) wraz z numerem telefonu (najlepiej nr komórki).

Wszystkie dokumenty należy przesyłać wyłącznie w formie elektronicznej – jako załącznik do e-maila – pod adres  – zapisane w formacie Word, pdf lub jpg.
Oryginały dokumentów pozostają w szkole/przedszkolu/placówce i są dostępne do wglądu.

 

Temat e-maila i prawidłowe nazywanie załączników.

 

Proszę zapisywać dokument pod nazwą i wpisywać temat e-maila stosując się do poniższych zaleceń:

  1. Nazwa załącznika powinna zawierać:
    • rodzaj dokumentu (program, harmonogram, raport) i jego kolejny numer,
    • skrót od nazwy placówki wraz z numerem placówki (p=przedszkole, sp=szkoła podstawowa, g=gimnazjum, zs-zespół szkół, lo=liceum ogólnokształcące, sosw=specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy itp). Jeśli placówka nie ma numeru, proszę go nie wpisywać.
    • miejscowość, w której znajduje się placówka.
  2. W nazwie dokumentu proszę stosować podkreślniki dolne przy oddzielaniu części składowych nazwy.

 

Przykład
Program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program1_sp99_Wilkowyje

Kolejny program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program2_sp99_Wilkowyje

Harmonogram na drugi rok realizacji programu Przedszkola Miejskiego nr 1 w Nowakowie ma być zapisany jako: harmonogram2_p1_Nowakowo

Raport z trzeciego roku realizacji programu Zespołu Szkół Zawodowych nr 7 w Pacanowie ma być zapisany jako: raport3_zsz7_Pacanowo

  1. Szkoła/przedszkole/placówka realizuje zatwierdzony szkolny/przedszkolny program promocji zdrowia przez co najmniej jeden rok szkolny lub dwa kolejne semestry.
  2. Szkoła/przedszkole/placówka stale monitoruje samopoczucie przedstawicieli różnych grup społeczności szkolnej/przedszkolnej (badanie stopnia ich zadowolenia ze szkoły/przedszkola/placówki).
  3. Szkolny/przedszkolny koordynator wraz ze szkolnym/przedszkolnym zespołem uczestniczy w szkoleniach dla koordynatorów organizowanych przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach.

 

Śląska Sieć Szkół Promujących Zdrowie

Przyjęcie do Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie
Nadanie Certyfikatu Szkoły Promującej Zdrowie/Przedszkola Promującego Zdrowie

Po upływie okresu przygotowawczego oraz kandydackiego wojewódzki koordynator wraz z wojewódzkim zespołem koordynującym przyjmują szkołę/przedszkole/placówkę do Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.

Szkoła/przedszkole/placówka zastaje przyjęta do Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie oraz otrzymuje odpowiednio Certyfikat Szkoły Promującej Zdrowie lub Certyfikat Przedszkola Promującego Zdrowie lub Certyfikat Placówki Promującej Zdrowie.

Przyjęcie do Sieci i wręczenie Certyfikatu odbywa się na pisemny wniosek dyrektora szkoły/przedszkola/placówki.
Uprzejmie prosimy o kontakt ze strony dyrektora szkoły/przedszkola/placówki w celu ustalenia daty wręczenia Certyfikatu.
Uroczystość wręczenia Certyfikatu odbywa się zawsze na terenie szkoły/przedszkola/placówki z udziałem przedstawicieli społeczności przedszkolnej/szkolnej oraz zaproszonych gości i ma uroczysty charakter.

Warunkiem przyjęcia do Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie jest:

  1. Złożenie następującej dokumentacji:
    • formalnego pisemnego wniosku dyrektora szkoły/przedszkola/placówki o przyznanie odpowiedniego Certyfikatu,
    • pisemnej deklaracji gotowości przystąpienia społeczności szkolnej/przedszkolnej do projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie (vide Okres kandydacki),
    • podjętej uchwały rady pedagogicznej o przystąpieniu do projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie (kopia z dziennika protokołów),
    • szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia szkoły/przedszkola/placówki (3. letniego),
    • harmonogramu działań (szczegółowego planu pracy) na dany rok szkolny, napisanego w oparciu o szkolny/przedszkolny program promocji zdrowia,
    • raportu z podjętych działań (lub inaczej sprawozdania z realizacji szczegółowego planu pracy) po roku realizacji zatwierdzonego programu. O wymogach formalnych dotyczących zawartości raportu może Pani/Pan przeczytać tutaj,
    • pisemnej informacji o szkoleniach dla koordynatorów organizowanych przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach, w których brali udział przedstawiciele szkoły/przedszkola/placówki w ostatnim roku szkolnym.
  2. Hospitacja szkoły/przedszkola/placówki przez koordynatora wojewódzkiego lub zespół koordynujący.
Dokumentacja projektu

Wszystkie dokumenty dotyczące projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie przesyłane do wojewódzkiego koordynatora powinny zawierać na stronie tytułowej następujące dane:

  • nazwa dokumentu (program na lata..., harmonogram na rok..., raport za rok..., etc.),
  • pełna nazwa szkoły/placówki,
  • dokładny adres z kodem pocztowym,
  • nr telefonu, nr faksu,
  • adres strony www,
  • adres e-mail,
  • imię i nazwisko szkolnego koordynatora (lub osoby do kontaktu w sprawie tego dokumentu) wraz z numerem telefonu (najlepiej nr komórki).

Wszystkie dokumenty należy przesyłać wyłącznie w formie elektronicznej – jako załącznik do e-maila – pod adres  – zapisane w formacie Word, pdf lub jpg.
Oryginały dokumentów pozostają w szkole/przedszkolu/placówce i są dostępne do wglądu.

 

Temat e-maila i prawidłowe nazywanie załączników.

 

Proszę zapisywać dokument pod nazwą i wpisywać temat e-maila stosując się do poniższych zaleceń:

  1. Nazwa załącznika powinna zawierać:
    • rodzaj dokumentu (program, harmonogram, raport) i jego kolejny numer,
    • skrót od nazwy placówki wraz z numerem placówki (p=przedszkole, sp=szkoła podstawowa, g=gimnazjum, zs-zespół szkół, lo=liceum ogólnokształcące, sosw=specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy itp). Jeśli placówka nie ma numeru, proszę go nie wpisywać.
    • miejscowość, w której znajduje się placówka.
  2. W nazwie dokumentu proszę stosować podkreślniki dolne przy oddzielaniu części składowych nazwy.

 

Przykład
Program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program1_sp99_Wilkowyje

Kolejny program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program2_sp99_Wilkowyje

Harmonogram na drugi rok realizacji programu Przedszkola Miejskiego nr 1 w Nowakowie ma być zapisany jako: harmonogram2_p1_Nowakowo

Raport z trzeciego roku realizacji programu Zespołu Szkół Zawodowych nr 7 w Pacanowie ma być zapisany jako: raport3_zsz7_Pacanowo

Certyfikat Szkoły Promującej Zdrowie lub Certyfikat Przedszkola Promującego Zdrowie lub Certyfikat Placówki Promującej Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie jest przyznawany przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach – Placówkę Samorządu Województwa Śląskiego, koordynatora projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.

Certyfikat jest przyznawany po okresie 3 miesięcy od daty złożenia wymaganej dokumentacji.

Certyfikat nadawany jest na okres trzech lat.

W okresie tych 3 lat szkoła/przedszkole/placówka kontynuuje realizację szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia (realizuje 2. i 3. rok programu i 1 rok nowego trzyletniego programu), a po zakończeniu każdego roku realizacji przesyła koordynatorowi wojewódzkiemu raport z realizacji programu.

Certyfikat Szkoły Promującej Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie upoważnia szkoły do ubiegania się o:

  • Certyfikat Krajowej Sieci Szkół Promujących Zdrowie (ścieżka A)lub
  • Prolongatę Certyfikatu Szkoły Promującej Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie (ścieżka B).

Certyfikat Przedszkola Promującego Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie upoważnia przedszkola do ubiegania się o:

  • Prolongatę Certyfikatu Przedszkola Promującego Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie (ścieżka B).

 

Szkoła Promująca Zdrowie

Ścieżka A
Nadanie Krajowego Certyfikatu Szkoła Promująca Zdrowie

 

Procedura nadawania Krajowego Certyfikatu Przedszkole Promujące Zdrowie i Krajowego Certyfikatu Szkoła Promująca Zdrowie

 

Uzasadnienie

Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) jest realizowany w Polsce od 1991 r.

Rozpoczął się od 3-letniego projektu pilotażowego (1992-1995), zainicjowanego przez Biuro Regionalne dla Europy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

W Polsce projekt ten był realizowany w 14 wybranych w demokratyczny sposób szkołach podstawowych z 10 województw [1].

Koncepcja i strategia tworzenia SzPZ została przyjęta i zaadaptowana do polskiego systemu edukacji. Projekt ten uruchomił oddolne działania szkół oraz zainicjował tworzenie sieci szkół promujących zdrowie w całym kraju.

Od 2006 r. sieci szkół promujących zdrowie istnieją we wszystkich województwach, w niektórych funkcjonują również sieci rejonowe (powiatowe lub miejskie), utworzone w celu ułatwienia koordynacji i skuteczniejszego wspierania szkół.

Do sieci należą obecnie szkoły różnych typów, przedszkola, szkoły specjalne, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze i inne placówki oświatowo-wychowawcze.

 

Program SzPZ, przez pierwsze 15 lat, był rozwijany w Polsce w ramach Europejskiej Sieci Szkół Promujących Zdrowie (ESSzPZ), utworzonej w 1992 r. w wyniku porozumienia WHO, Rady Europy i Komisji Europejskiej.

W 2008 r. ESSzPZ przekształciła się w Sieć Szkół dla Zdrowia w Europie (Schools for Health in Europe SHE). Polska, wraz z innymi 45 krajami, jest członkiem tej sieci.

 

W 2006 r. w Polsce, opracowano nowy model i standardy SzPZ oraz narzędzia do autoewaluacji jej działań [2], w 2016 r. dokonano ich modyfikacji [3].

W 2017 r. opracowano model i standardy oraz narzędzia do autoewaluacji w przedszkolu promującym zdrowie (PPZ) [4].

W poradnikach tych opisano także kryteria przynależności szkół i innych placówek do wojewódzkich sieci oraz zasady nadawania im wojewódzkiego certyfikatu.

Opracowanie standardów i narzędzi do autoewaluacji działań SzPZ i PPZ umożliwiło im ubieganie się o nadanie Krajowego Certyfikatu Szkoła Promująca Zdrowie (od 2008 r.) i Krajowego Certyfikatu Przedszkole Promujące Zdrowie (od 2017 r.) – zwanych dalej Krajowym Certyfikatem.

 

Przyznawanie Krajowego Certyfikatu szkołom specjalnym, bursom czy specjalnym ośrodkom szkolno-wychowawczym wymaga opracowania standardów i narzędzi do ich oceny, dostosowanych do specyficznych potrzeb tych placówek.

 

Cele

Ustanowienie Krajowego Certyfikatu ma na celu:

  1. Uznanie i docenienie długofalowych, systemowych działań szkół i przedszkoli, zgodnych z przyjętą w Polsce koncepcją i standardami SzPZ i PPZ.
  2. Wspomaganie rozwoju w Polsce programu SzPZ i programu PPZ, jako ważnego elementu polityki państwa i działań oddolnych dla poprawy jakości edukacji, stanu zdrowia ludności oraz budowania demokratycznego społeczeństwa.
  3. Upowszechnianie doświadczeń, osiągnięć SzPZ i PPZ oraz przykładów dobrej praktyki na terenie całego kraju oraz inicjowanie współpracy między szkołami i przedszkolami w zakresie promocji zdrowia.

 

Okres ważności Krajowego Certyfikatu

Krajowy Certyfikat przyznawany jest przedszkolu lub szkole na okres 5 lat. Po upływie tego okresu przedszkole lub szkoła może ubiegać się ponownie o jego nadanie po spełnieniu warunków podanych niżej w punktach 2-5.

 

Warunki ubiegania się o nadanie Krajowego Certyfikatu

O przyznanie Krajowego Certyfikatu może ubiegać się przedszkole lub szkoła, po spełnieniu następujących warunków:

  1. Jest członkiem wojewódzkiej sieci PPZi SzPZ i posiada wojewódzki certyfikat co najmniej od 3 lat.
  2. Dokona autoewaluacji swoich działań w zakresie wszystkich standardów PPZ lub SzPZ, oceny efektów działań w zakresie dobrego samopoczucia w przedszkolu/szkole oraz podejmowanych przez członków ich społeczności działań dla wzmacniania zdrowia, z wykorzystaniem metod i narzędzi dostępnych na stronie internetowej ORE.
  3. Dokona publicznej prezentacji wyników autoewaluacji, przedstawi sukcesy oraz wskaże problemy wymagające rozwiązania (formę i zakres tej prezentacji ustala przedszkole/ szkoła). Powinny w niej uczestniczyć osoby ze społeczności przedszkolnej/szkolnej oraz osoby spoza przedszkola/szkoły: koordynator wojewódzkiej sieci lub inny przedstawiciel wojewódzkiego zespołu wspierającego, rodzice, przedstawiciele społeczności lokalnej, władze oświatowe, przedstawiciele innych placówek.
  4. Na stronie internetowej przedszkola/szkoły prowadzi zakładkę Przedszkole Promujące Zdrowie/Szkoła Promująca Zdrowie zawierającą aktualne i wyczerpujące informacje na ten temat.
  5. Złoży w terminie podanym niżej w harmonogramie dokumentację, wskazaną we wniosku do koordynatora wojewódzkiej sieci PPZ i SzPZ i uzyska jego rekomendację a w przypadku, gdy w województwie są sieci rejonowe – uzyska także rekomendację jej koordynatora.

 

Zasady nadawania Krajowego Certyfikatu

  1. Krajowy Certyfikat nadaje szkole lub przedszkolu Minister Edukacji Narodowej na podstawie rekomendacji udzielonej przez Centralną Kapitułę Krajowego Certyfikatu (zwaną dalej Kapitułą) działającą przy Ośrodku Rozwoju Edukacji (ORE) w Warszawie.
  2. Szczegółowe zasady funkcjonowania Kapituły określa jej regulamin organizacyjny.

Informacje o szkołach i przedszkolach, które uzyskały Krajowy Certyfikat zamieszczane są na stronie ORE.

 

Zadania koordynatorów wojewódzkich sieci szkół i przedszkoli promujących zdrowie

  1. Koordynator wojewódzki, po wnikliwym zapoznaniu się z nadesłaną dokumentacją, udziela rekomendacji szkole lub przedszkolu ubiegającej/cym się o nadanie Krajowego Certyfikatu. Wskazane jest, aby koordynator lub członek wojewódzkiego zespołu wspierającego uczestniczył w prezentacji wyników autoewaluacji. Podstawą do udzielenia rekomendacji jest:
    1. analiza treści zawartych w przekazanym Wniosku o nadanie Krajowego Certyfikatu Przedszkole Promujące Zdrowie lub Krajowego Certyfikatu Szkoła Promująca Zdrowie (zwanym dalej Wnioskiem) wraz ze wszystkimi załącznikami;
    2. ocena dotychczasowych działań przedszkola lub szkoły, w tym: osiągnięcia, zaangażowanie w prace sieci, współdziałanie z innymi szkołami przedszkolami itd.;
    3. rekomendacja koordynatora rejonowego (powiatowego lub miejskiego) w województwach, w których istnieją takie sieci.

Po udzieleniu przedszkolu lub szkole rekomendacji koordynator wojewódzkiej sieci, powiadamia o tym dyrektora i swoją decyzję zapisuje w formularzu Wniosku, wraz z merytorycznym uzasadnieniem (punkt III formularza Wniosku). Pełną dokumentację szkoły lub przedszkola wojewódzki koordynator przesyła do Zespołu ds. Promocji Zdrowia w Szkole ORE.

  1. W przypadku wątpliwości, koordynator wojewódzkiej sieci przeprowadza rozmowę z dyrektorem lub przedszkolnym lub szkolnym koordynatorem ds. promocji zdrowia i w razie potrzeby doradza przedszkolu lub szkole wprowadzenie wskazanych przez siebie zmian lub poprawek w dokumentacji. Po wypełnieniu zaleceń koordynatora wojewódzkiej sieci przedszkole lub szkoła może ponownie ubiegać się o uzyskanie jego rekomendacji.
  2. W przypadku odmowy udzielenia rekomendacji koordynator wojewódzkiej sieci uzasadnia na piśmie swą decyzję i przekazuje ją do wiadomości dyrektora przedszkola lub szkoły.

 

Harmonogram prac związanych z nadawaniem Krajowego Certyfikatu

  1. 1. Wnioski o nadanie Krajowego Certyfikatu rozpatrywane są przez Kapitułę dwa razy w roku. Ustala się następujące terminy:
    1. Semestr pierwszy każdego roku szkolnego:
      • do 30 grudnia przedszkola i szkoły składają formularz Wniosku wraz z załącznikami do koordynatora wojewódzkiej sieci,
      • do 30 stycznia koordynatorzy wojewódzkich sieci przesyłają do ORE wnioski przedszkoli i szkół ubiegających się o nadanie Krajowego Certyfikatu wraz z załącznikami i swoją rekomendacją,
      • do 30 marca odbywa się posiedzenie Kapituły.
    2. Semestr drugi każdego roku szkolnego:
      • do 30 maja przedszkola i szkoły składają formularz wniosku wraz z załącznikami do koordynatora wojewódzkiej sieci,
      • do 30 czerwca koordynatorzy wojewódzkich sieci przesyłają do ORE wnioski przedszkoli i szkół ubiegających się o nadanie Krajowego Certyfikatu wraz z załącznikami i swoja rekomendacją,
      • do 30 września odbywa się posiedzenie Kapituły,
      • do 30 października przewodniczący Kapituły przedstawia Ministrowi Edukacji Narodowej listę przedszkoli i szkół rekomendowanych przez Kapitułę do nadania Krajowego Certyfikatu.
  2. 2. Uroczyste wręczenie certyfikatów odbywa się 1 raz w roku. Termin wręczenia certyfikatów Minister Edukacji Narodowej przedstawia przewodniczącemu Kapituły. Zespół ds. Promocji Zdrowia w Szkole ORE zawiadamia przedszkola i szkoły o terminie uroczystości.

 


[1] Doświadczenia tego projektu opisano m.in. w książce: B. Woynarowska, M. Sokołowska (red): Szkoła promująca zdrowie. Doświadczenia dziesięciu lat. KOWEZ, Warszawa 2000.

[2] Opisano je w Zeszycie 10-11 Edukacja zdrowotna i promocja zdrowia w szkole. CMPPP, Warszawa 2006 (dostępny na stronie www.ore.edu.pl).

[3] B. Woynarowska (red.): Szkoła promująca zdrowia. Poradnik dla szkół i osób wspierających ich działania w zakresie promocji zdrowia. ORE, Warszawa 2016 (dostępny na stronie www.ore.edu.pl).

[4] M. Woynarowska-Sołdan, B. Woynarowska: Przedszkole promujące zdrowie. Poradnik dla przedszkoli i osób wspierających ich działania w zakresie promocji zdrowia. ORE, Warszawa 2016 (dostępny na stronie www.ore.edu.pl).

 

Ścieżka A1
Model Szkoły Promującej Zdrowie oraz standardy i narzędzia do autoewaluacji w Szkole Promującej Zdrowie

 

Definicja

Szkoła promująca zdrowie to szkoła, która we współpracy z rodzicami uczniów i społecznością lokalną:

  • systematycznie i planowo tworzy środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu społeczności szkolnej,
  • wspiera rozwój kompetencji uczniów i pracowników w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie.

 

 

Standardy Szkoły Promującej Zdrowie:

  1. Koncepcja pracy szkoły, jej struktura i organizacja sprzyjają uczestnictwu społeczności szkolnej w realizacji działań w zakresie promocji zdrowia oraz skuteczności i długofalowości tych działań.
  2. Klimat społeczny szkoły sprzyja zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz rodziców uczniów.
  3. Szkoła realizuje edukację zdrowotną i program profilaktyki dla uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz dąży do poprawy skuteczności działań w tym zakresie.
  4. Warunki oraz organizacja nauki i pracy sprzyjają zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz współpracy z rodzicami.

 

W załączeniu:

Szkoła Promująca Zdrowie. Poradnik dla szkół i osób wspierających ich działania w zakresie promocji zdrowia (5.77 MB)

Narzędzia do autoewaluacji w Szkole Promującej Zdrowie: kwestionariusze ankiet, arkusze zbiorcze, wzór raportu końcowego z autoewaluacji (89.24 KB)

Wniosek o Krajowy Certyfikat Szkoła Promująca Zdrowie (82.5 KB)

Propozycja arkusza kalkulacyjnego przeliczającego wyniki ankiet na procenty (107.5 KB)
Uwaga maksymalna liczba ankiet, które można wpisać do arkusza wynosi dla każdej z grup badanych 100 (słownie: sto)

 

Ścieżka A2
Model Przedszkola Promującego Zdrowie oraz standardy i narzędzia do autoewaluacji w Przedszkolu Promującym Zdrowie

 

Definicja

Przedszkole promujące zdrowie tworzy warunki i podejmuje działania, które sprzyjają:

  • zdrowiu i dobremu samopoczuciu społeczności przedszkola (dzieci, pracowników i rodziców dzieci),
  • podejmowaniu przez członków społeczności przedszkola aktualnie i w przyszłości działań na rzecz zdrowia własnego i innych ludzi oraz tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu.

 

 

Standardy przedszkola promującego zdrowie

  1. Koncepcja pracy przedszkola, jego organizacja i struktura sprzyjają realizacji długofalowych, zaplanowanych działań dla wzmacniania zdrowia dzieci, pracowników i rodziców dzieci.
  2. Klimat społeczny przedszkola sprzyja dobremu samopoczuciu i zdrowiu dzieci, pracowników i rodziców dzieci.
  3. Przedszkole prowadzi edukację zdrowotną dzieci i stwarza im warunki do praktykowania w codziennym życiu zachowań prozdrowotnych.
  4. Przedszkole podejmuje działania w celu zwiększenia kompetencji pracowników i rodziców dzieci w zakresie dbałości o zdrowie oraz do prowadzenia edukacji zdrowotnej dzieci.

 

W załączeniu:

Publikacja: Przedszkole Promujące Zdrowie. Poradnik dla przedszkoli i osób wspierających ich działania w zakresie promocji zdrowia (6.61 MB)

Narzędzia do autoewaluacji w Przedszkolu Promującym Zdrowie: kwestionariusze ankiet, arkusze zbiorcze, wzór raportu końcowego z autoewaluacji (2.27 MB)

Wniosek o Krajowy Certyfikat Przedszkole Promujące Zdrowie (87.5 KB)

Propozycja arkusza kalkulacyjnego przeliczającego wyniki ankiet na procenty (89 KB)
Uwaga maksymalna liczba ankiet, które można wpisać do arkusza wynosi dla każdej z grup badanych 100 (słownie: sto)

 

Śląska Sieć Szkół Promujących Zdrowie

Ścieżka B
Prolongata Certyfikatu Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie

Uzasadnienie zmian: www.metis.pl/content/view/2568/40/

Dotyczy Prolongaty Certyfikatu Szkoły Promującej Zdrowie i Prolongaty Certyfikatu Przedszkola Promującego Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie

Po upływie terminu ważności Certyfikatu Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie szkoła/przedszkole/placówka może ubiegać się o Prolongatę Certyfikatu Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.

Warunki otrzymania prolongaty Certyfikatu Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie pokrywają się z warunkami ubiegania się o ten Certyfikat po raz pierwszy.

Warunkiem otrzymania prolongaty jest:

  1. Złożenie następującej dokumentacji:
    1. za okres ważności poprzedniego Certyfikatu (TYLKO W PRZYPADKU, JEŻELI DOKUMENTY TE NIE ZOSTAŁY ZŁOŻONE WCZEŚNIEJ):
      • szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia szkoły/przedszkola//placówki (już zrealizowanego),
      • harmonogramów działań (szczegółowego planu pracy),
      • raportów z podjętych działań (lub inaczej sprawozdania z realizacji szczegółowego planu pracy),
      • pisemnej informacji o szkoleniach dla koordynatorów organizowanych przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach, w których brali udział przedstawiciele szkoły/przedszkola/placówki w ostatnim roku szkolnym oraz
    2.  
      • formalnego pisemnego wniosku dyrektora szkoły/przedszkola/placówki o przyznanie Prolongaty odpowiedniego Certyfikatu,
      • aktualnie realizowanego szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia szkoły/przedszkola/placówki (3. letniego),
      • aktualnie realizowanego harmonogramu działań (szczegółowego planu pracy) na dany rok szkolny, napisanego w oparciu o szkolny/przedszkolny program promocji zdrowia.
  2. Hospitacja szkoły/przedszkola/placówki przez koordynatora wojewódzkiego lub zespół koordynujący.

 

Dokumentacja projektu

Wszystkie dokumenty dotyczące projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie przesyłane do wojewódzkiego koordynatora powinny zawierać na stronie tytułowej następujące dane:

  • nazwa dokumentu (program na lata..., harmonogram na rok..., raport za rok..., etc.),
  • pełna nazwa szkoły/placówki,
  • dokładny adres z kodem pocztowym,
  • nr telefonu, nr faksu,
  • adres strony www,
  • adres e-mail,
  • imię i nazwisko szkolnego koordynatora (lub osoby do kontaktu w sprawie tego dokumentu) wraz z numerem telefonu (najlepiej nr komórki).

Wszystkie dokumenty należy przesyłać wyłącznie w formie elektronicznej – jako załącznik do e-maila – pod adres  – zapisane w formacie Word, pdf lub jpg.
Oryginały dokumentów pozostają w szkole/przedszkolu/placówce i są dostępne do wglądu.

 

Temat e-maila i prawidłowe nazywanie załączników.

 

Proszę zapisywać dokument pod nazwą i wpisywać temat e-maila stosując się do poniższych zaleceń:

  1. Nazwa załącznika powinna zawierać:
    • rodzaj dokumentu (program, harmonogram, raport) i jego kolejny numer,
    • skrót od nazwy placówki wraz z numerem placówki (p=przedszkole, sp=szkoła podstawowa, g=gimnazjum, zs-zespół szkół, lo=liceum ogólnokształcące, sosw=specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy itp). Jeśli placówka nie ma numeru, proszę go nie wpisywać.
    • miejscowość, w której znajduje się placówka.
  2. W nazwie dokumentu proszę stosować podkreślniki dolne przy oddzielaniu części składowych nazwy.

 

Przykład
Program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program1_sp99_Wilkowyje

Kolejny program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program2_sp99_Wilkowyje

Harmonogram na drugi rok realizacji programu Przedszkola Miejskiego nr 1 w Nowakowie ma być zapisany jako: harmonogram2_p1_Nowakowo

Raport z trzeciego roku realizacji programu Zespołu Szkół Zawodowych nr 7 w Pacanowie ma być zapisany jako: raport3_zsz7_Pacanowo

Prolongata Certyfikatu Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie jest przyznawana przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach – Placówkę Samorządu Województwa Śląskiego, koordynatora projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.

Prolongata jest przyznawana po okresie 3 miesięcy od daty złożenia wymaganej dokumentacji.

Wręczenie Prolongaty Certyfikatu odbywa się na pisemny wniosek dyrektora szkoły/przedszkola/placówki.

Uprzejmie prosimy o kontakt ze strony dyrektora szkoły/przedszkola/placówki w celu ustalenia daty wręczenia Prolongaty Certyfikatu.

 

Prolongata jest nadawana jest na okres trzech lat.

W tym okresie szkoła/przedszkole/placówka realizuje szkolny program promocji zdrowia, a po zakończeniu każdego roku szkolnego przesyła koordynatorowi wojewódzkiemu raport z realizacji programu.

Prolongata upoważnia do ubiegania się o:

  • Certyfikat Krajowej Sieci Szkół Promujących Zdrowie (ścieżka A)lub
  • Certyfikat 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie (ścieżka C).

 

Śląska Sieć Szkół Promujących Zdrowie

Ścieżka C
Nadanie Certyfikatu 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie

Dotyczy Certyfikatu 2. stopnia Szkoły Promującej Zdrowie lub Certyfikatu 2. stopnia Przedszkola Promującego Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie

 

Uzasadnienie zmian: www.metis.pl/content/view/2568/40/

 

Nadanie 2. stopnia Certyfikatu Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie następuje po upływie ważności Prolongaty Certyfikatu.

Warunkiem otrzymania Certyfikatu 2. stopnia jest wcześniejsze posiadanie Prolongaty Certyfikatu Szkoły Promującej Zdrowie lub Prolongaty Certyfikatu Przedszkola Promującego Zdrowie lub Prolongaty Certyfikatu Placówki Promującej Zdrowie Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.

 

Warunki formalne otrzymania Certyfikatu 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie są identyczne jak warunki ubiegania się o Prolongatę.

 

Warunkiem otrzymania Certyfikatu 2. stopnia jest:

  1. Złożenie następującej dokumentacji:
    1. za okres ważności poprzedniego Certyfikatu (TYLKO W PRZYPADKU, JEŻELI DOKUMENTY TE NIE ZOSTAŁY ZŁOŻONE WCZEŚNIEJ):
      • Szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia szkoły/przedszkola//placówki,
      • harmonogramów działań (szczegółowego planu pracy),
      • raportów z podjętych działań (lub inaczej sprawozdania z realizacji szczegółowego planu pracy),
      • pisemnej informacji o szkoleniach dla koordynatorów organizowanych przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach, w których brali udział przedstawiciele szkoły/przedszkola/placówki w ostatnim roku szkolnym oraz
    2.  
      • formalnego pisemnego wniosku dyrektora szkoły/przedszkola/placówki o przyznanie odpowiedniego Certyfikatu 2. stopnia,
      • aktualnie realizowanego szkolnego/przedszkolnego programu promocji zdrowia szkoły/przedszkola/placówki (3. letniego),
      • aktualnie realizowanego harmonogramu działań (szczegółowego planu pracy) na dany rok szkolny, napisanego w oparciu o szkolny/przedszkolny program promocji zdrowia.
  2. Hospitacja szkoły/przedszkola/placówki przez koordynatora wojewódzkiego lub zespół koordynujący.

 

Dokumentacja projektu

Wszystkie dokumenty dotyczące projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie przesyłane do wojewódzkiego koordynatora powinny zawierać na stronie tytułowej następujące dane:

  • nazwa dokumentu (program na lata..., harmonogram na rok..., raport za rok..., etc.),
  • pełna nazwa szkoły/placówki,
  • dokładny adres z kodem pocztowym,
  • nr telefonu, nr faksu,
  • adres strony www,
  • adres e-mail,
  • imię i nazwisko szkolnego koordynatora (lub osoby do kontaktu w sprawie tego dokumentu) wraz z numerem telefonu (najlepiej nr komórki).

Wszystkie dokumenty należy przesyłać wyłącznie w formie elektronicznej – jako załącznik do e-maila – pod adres  – zapisane w formacie Word, pdf lub jpg.
Oryginały dokumentów pozostają w szkole/przedszkolu/placówce i są dostępne do wglądu.

 

Temat e-maila i prawidłowe nazywanie załączników.

 

Proszę zapisywać dokument pod nazwą i wpisywać temat e-maila stosując się do poniższych zaleceń:

  1. Nazwa załącznika powinna zawierać:
    • rodzaj dokumentu (program, harmonogram, raport) i jego kolejny numer,
    • skrót od nazwy placówki wraz z numerem placówki (p=przedszkole, sp=szkoła podstawowa, g=gimnazjum, zs-zespół szkół, lo=liceum ogólnokształcące, sosw=specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy itp). Jeśli placówka nie ma numeru, proszę go nie wpisywać.
    • miejscowość, w której znajduje się placówka.
  2. W nazwie dokumentu proszę stosować podkreślniki dolne przy oddzielaniu części składowych nazwy.

 

Przykład
Program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program1_sp99_Wilkowyje

Kolejny program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program2_sp99_Wilkowyje

Harmonogram na drugi rok realizacji programu Przedszkola Miejskiego nr 1 w Nowakowie ma być zapisany jako: harmonogram2_p1_Nowakowo

Raport z trzeciego roku realizacji programu Zespołu Szkół Zawodowych nr 7 w Pacanowie ma być zapisany jako: raport3_zsz7_Pacanowo

Certyfikat 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie jest przyznawany przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach – Placówkę Samorządu Województwa Śląskiego, koordynatora projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie.

Certyfikat 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie jest przyznawany po okresie 3 miesięcy od daty złożenia wymaganej dokumentacji.

Wręczenie Certyfikatu 2. stopnia odbywa się na pisemny wniosek dyrektora szkoły/przedszkola/placówki.

Uprzejmie prosimy o kontakt ze strony dyrektora szkoły/przedszkola/placówki w celu ustalenia daty wręczenia Certyfikatu 2. stopnia.

Certyfikat 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie jest nadawany na okres trzech lat.

W tym okresie szkoła/przedszkole/placówka realizuje szkolny program promocji zdrowia, a po zakończeniu każdego roku szkolnego przesyła koordynatorowi wojewódzkiemu raport z realizacji programu.

Certyfikat 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie upoważnia do ubiegania się o Certyfikat Krajowej Sieci Szkół Promujących Zdrowie (ścieżka A).

Certyfikat 2. stopnia Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie podlega prolongacie na kolejne trzy lata po spełnieniu identycznych wymagań.

 

 

Monitoring projektu

W okresie przygotowawczym, kandydackim oraz członkowskim lider promocji zdrowia wraz ze przedszkolnym/szkolnym zespołem uczestniczy w szkoleniach dla koordynatorów organizowanych przez Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach.

W okresie obowiązywania wszystkich typów Certyfikatu szkoła/placówka – po zakończeniu każdego roku pracy – przesyła do wojewódzkiego koordynatora raport z podjętych działań.

 

 

Dokumentacja projektu

Wszystkie dokumenty dotyczące projektu Śląska Sieć Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie przesyłane do wojewódzkiego koordynatora powinny zawierać na stronie tytułowej następujące dane:

  • nazwa dokumentu (program na lata..., harmonogram na rok..., raport za rok..., etc.),
  • pełna nazwa szkoły/placówki,
  • dokładny adres z kodem pocztowym,
  • nr telefonu, nr faksu,
  • adres strony www,
  • adres e-mail,
  • imię i nazwisko szkolnego koordynatora (lub osoby do kontaktu w sprawie tego dokumentu) wraz z numerem telefonu (najlepiej nr komórki).

 

Wszystkie dokumenty zapisane w formacie Word lub pdf należy przesyłać jako załącznik do e-maila pod adres:

 

Temat e-maila i prawidłowe nazywanie załączników.

Proszę zapisywać dokument pod nazwą i wpisywać temat e-maila stosując się do poniższych zaleceń:

  1. Nazwa załącznika powinna zawierać:
    • rodzaj dokumentu (program, harmonogram, raport) i jego kolejny numer,
    • skrót od nazwy placówki wraz z numerem placówki (p=przedszkole, sp=szkoła podstawowa, g=gimnazjum, zs-zespół szkół, lo=liceum ogólnokształcące, sosw=specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy itp). Jeśli placówka nie ma numeru, proszę go nie wpisywać.
    • miejscowość, w której znajduje się placówka.
  2. W nazwie dokumentu proszę stosować podkreślniki dolne przy oddzielaniu części składowych nazwy.

 

Przykład
Program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program1_sp99_Wilkowyje

Kolejny program Szkoły Podstawowej nr 99 im. Jana Nowaka w Wilkowyjach ma być zapisany jako: program2_sp99_Wilkowyje

Harmonogram na drugi rok realizacji programu Przedszkola Miejskiego nr 1 w Nowakowie ma być zapisany jako: harmonogram2_p1_Nowakowo

Raport z trzeciego roku realizacji programu Zespołu Szkół Zawodowych nr 7 w Pacanowie ma być zapisany jako: raport3_zsz7_Pacanowo

 

Ułatwi nam to wzajemnie pracę i porządkowanie dokumentacji.

 

 

Kontakt z wojewódzkim zespołem koordynującym

Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach

  • adres: ul. Drozdów 21; 40-530 Katowice
  • tel.: 32 209 53 12 lub 14 wew. 112
  • faks: 32 209 53 13

Członkowie zespołu:

Sonia Gogulla – konsultant ROM-E Metis w Katowicach, Pracownia Doskonalenia i Doradztwa
  • e-mail:

Grażyna Skirmuntt – konsultant ROM-E Metis w Katowicach, Pracownia Doskonalenia i Doradztwa

  • e-mail:

Tomasz Wojtasik – p.o. Wojewódzkiego Koordynatora Śląskiej Sieci Przedszkoli i Szkół Promujących Zdrowie, konsultant ROM-E Metis w Katowicach, Pracownia Doskonalenia i Doradztwa

  • e-mail:
Zmieniono 12 lutego 2018